Interview Khymo: ‘Je moet klimaatadaptatie niet opleggen’

Khymo is wijkaanjager in Zuidoost. Vanuit die rol werkt zij samen met bewoners en lokale partners aan een klimaatbestendiger stadsdeel. Van workshops en regentonnen tot vergroening en verkoeling. We spraken haar over wat zij onderweg heeft geleerd en wat volgens haar wel en niet werkt om bewoners mee te krijgen.

Als je een moment uit je werk kunt kiezen waarvan je dacht: hier doe ik het voor, welk moment is dat?

“Dan denk ik aan de workshops die ik samen met Otas Elum heb georganiseerd. Hij is van Nigeriaanse komaf en woont al 36 jaar in Zuidoost. Hij zei tegen me: veel van wat jullie doen is supergoed, maar het bereikt mijn community niet. De Nigeriaanse community in Zuidoost is heel hecht en groot, maar veel kennis over klimaatadaptatie kwam daar niet goed aan, onder andere door de taal.

Otas zag ook dat die kennis niet alleen in Nederland belangrijk is, maar ook voor mensen in Nigeria. Daar wordt bijvoorbeeld steeds meer versteend, omdat mensen zien dat we dat hier in Europa ook doen. Terwijl wij hier juist ontdekken dat al die verharding niet goed is voor wateropvang en hitte. Toen dacht ik: wow, dit is eigenlijk een dubbele kennisoverdracht. Mensen kunnen die kennis hier gebruiken, maar ook weer meenemen naar Nigeria. Ik herkende dat ook bij mijn eigen familie in Suriname, waar steeds meer wordt versteend en groen wordt weggehaald omdat het onderhoud vraagt. Dat culturele aspect maakte het voor mij extra bijzonder.”

Is er ook een actie die klein begon en uiteindelijk steeds groter werd?

“De regentonnenactie met de Groene Hub. We begonnen met tien regentonnen en daar reageerden vooral mensen met een koopwoning op. Toen vroegen we ons af: is dit eigenlijk de doelgroep die we willen bereiken? Daarom zijn we het daarna samen met een woningbouwcorporatie gaan doen, zodat ook huurders mee konden doen.

Vervolgens werd het ook een leertraject. Twee mensen van het team van de Groene Hub leerden hoe ze zelf regentonnen konden installeren. Zo groeide het van een regentonnenactie voor koopwoningen naar een actie voor huurders en leerden daarnaast mensen een nieuwe vaardigheid. Bij een volgende straatactie waren er daardoor meteen meer mensen die regentonnen konden installeren. Het werd eigenlijk een soort trappetje dat steeds groter werd.”

Wat heb je vooral van bewoners geleerd?

“Dat klimaatadaptatie niet altijd het doel op zich moet zijn. Veel bewoners zijn daar gewoon niet iedere dag mee bezig. Ze hebben andere dingen aan hun hoofd. Klimaatadaptatie kan wel een middel zijn om iets op te lossen wat voor iemand belangrijk is.

In het begin dacht ik nog meer: je moet water opvangen, je moet vergroenen, je moet dit of dat doen. Maar dan spreek je mensen die het hartstikke druk hebben, misschien meerdere banen hebben of met veel mensen in een kleine woning wonen. Dan werkt het veel beter om te zeggen: dit kan helpen om je woning koeler te krijgen. Of om een fijne buitenplek te maken waar je even tot rust kunt komen. Dan wordt het ineens veel persoonlijker.”

Wat werkt absoluut niet om bewoners mee te krijgen?

“Het opleggen. Zeggen: dit moet je doen. Als je zegt dat het riool bij piekbuien overbelast raakt en dat bewoners daarom water moeten opvangen, leg je eigenlijk een probleem van de gemeente bij bewoners neer. Die manier van communiceren werkt niet.

Wat wel werkt, is kijken welk probleem iemand zelf ervaart. Bijvoorbeeld een te warm huis. Natuurlijk helpt vergroenen ook om de stad koeler te maken, maar voor die bewoner is het belangrijkste gewoon: ik wil het thuis minder warm hebben. Dan sluit je aan bij wat iemand zelf belangrijk vindt. En gratis dingen aanbieden werkt natuurlijk ook altijd. Een beetje geven en nemen.”

Als je een plek in Zuidoost klimaatbestendiger mocht maken, welke zou je dan kiezen?

“De Amsterdamse Poort. Het is daar heel versteend en warm en je kunt er niet zomaar overal bomen planten. Ik zou het heel tof vinden om daar meer schaduw te creëren, bijvoorbeeld met pergola’s of doeken zoals je veel in Spanje en Italië ziet.

Het is een plek waar veel mensen samenkomen om elkaar te zien, te chillen en eten te halen. En omdat er zoveel verschillende culturen samenkomen, zou je ook materialen uit die verschillende culturen kunnen gebruiken. Bijvoorbeeld mooie Surinaamse doeken. Dat zou ik echt heel tof vinden.”

Wat kan een bewoner vandaag al zelf doen?

“Voor hitte zou ik zeggen: creëer schaduw. Dat kan met een doek, maar ook met groen. Voor waterinfiltratie: haal tegels eruit.

En soms voelt klimaatadaptatie gewoon heel groot en weet je niet waar je moet beginnen. Zoek dan iemand in het buurthuis of een groepje waar je je bij kunt aansluiten. Dan kun je samen naar oplossingen zoeken in plaats van alles zelf uit te vogelen.”

Wat wil je zelf nog meegeven?

“Zuidoost is een stadsdeel dat heel erg aan mijn hart ligt. Veel familie woont er nog en ik voel me er thuis. Met alle mensen, alle praatjes en alle culturen. Ik vind het heel bijzonder dat ik hier aan dit thema heb mogen werken. Ik heb het echt met heel veel plezier gedaan.”